Nhận định đề thi tốt nghiệp THPT năm 2021 đợt 2 – môn Ngữ Văn (tham khảo)

0

Sáng ngày 6/8/2021, thí sinh các tỉnh còn lại đã tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2021 đợt 2 với bài thi môn Ngữ Văn. Dưới đây là nhận định đề thi môn Văn cho các thí sinh.

  1. Nhận định của Tổ Ngữ văn – Hệ thống giáo dục HOCMAI

Đề thi môn Ngữ văn kì thi tốt nghiệp THPT năm 2021 đợt 2 giữ nguyên cấu trúc
chính của đề thi THPTQG và Tốt nghiệp THPT những năm gần đây với 2 phần là Đọc
hiểu (3,0 điểm) và Làm văn (7,0 điểm).

Phần Đọc hiểu (3,0 điểm)
Ngữ liệu cho phần Đọc hiểu là một ngữ liệu ngoài SGK trích từ trong cuốn sách Món
quà cuộc sống của Dr. Bernie S.Siegel. Ngữ liệu này có dung lượng vừa phải, đặt ra
vấn đề về mối liên hệ giữa cái chung và riêng, cái bản thể và cái bản ngã. Cách đưa và
bàn luận vấn đề của tác giả Dr. Bernie S.Siegel cũng rất cụ thể, dễ hiểu. Có thể nói,
đây là ngữ liệu phù hợp, có khả năng khơi gợi những suy nghĩ, xúc cảm mang giá trị
nhân văn và có ý nghĩa thẩm mĩ sâu sắc cho học trò. Đi kèm ngữ liệu bao gồm bốn
câu hỏi kiểm tra kiến thức về đọc – hiểu văn bản phân bổ theo các cấp độ nhận thức:
nhận biết, thông hiểu và vận dụng cao.
Câu 1, 2 là hai câu hỏi ở mức độ nhận biết, hỏi về thông tin được đề cập đến trong
đoạn trích, cụ thể là “Theo đoạn trích, mục đích của việc chăm sóc và giữ gìn hành
tinh này là gì?” và “Chỉ ra những điều gần gũi, những việc đơn giản nên làm để bắt đầu
xây dựng mái nhà chung được nêu trong đoạn trích”. Để làm được 2 câu đọc hiểu
này, các em phải đọc thật kĩ và tìm được thông tin trong đoạn ngữ liệu đã cho.
Câu 3 là câu hỏi thông hiểu, từ một câu văn trong đoạn ngữ liệu, thí sinh sẽ trình bày
cách hiểu của mình về nhận định của tác giả nêu trong đoạn trích: “Thật ra, bạn vẫn
luôn ở nhà mình ngay cả khi bạn đang đứng ở bất kì vị trí nào trên hành tinh này”.
Câu 4 là một câu hỏi ở mức độ vận dụng cao yêu cầu thí sinh phải nêu được quan
điểm của mình về việc có đồng tình, không đồng tình hay đồng tình một phần với ý
kiến trong đoạn trích “Đã đến lúc thôi để ý đến những khác biệt bề ngoài, hãy nhận ra rằng tất cả chúng ta đều dùng chung dòng máu đỏ”. Đồng thời, thí sinh phải giải thích
cho sự lựa chọn đó.
Trong những câu hỏi đọc hiểu này, câu hỏi số 4 sự thay đổi về cách hỏi so với đề thi
đợt 1 nhưng lại giống đề thi THPTQG và đề thi TN THPT của các năm trước. Câu hỏi
này cũng có độ mở cho phép thí sinh được nêu ra ý kiến, quan điểm của mình.

Phần Làm văn (7,0 điểm)
Phần Làm văn vẫn giữ nguyên cấu trúc bao gồm hai câu: một câu hỏi nghị luận xã hội
và một câu hỏi nghị luận văn học.

Câu 1 (2,0 điểm)
Câu 1 là câu hỏi yêu cầu viết đoạn văn nghị luận xã hội (khoảng 200 chữ) bàn về một
vấn đề được rút ra từ nội dung đoạn trích ở phần Đọc hiểu. Đề bài đưa ra yêu cầu
nghị luận về “sự cần thiết của tinh thần hợp tác trong cuộc sống”. Đây là một vấn đề
tư tưởng gắn liền với cuộc sống con người, gợi cho thí sinh nhiều suy nghĩ.
Để giải quyết câu hỏi này, thí sinh phải đưa ra và bảo vệ được quan điểm của bản
thân bằng những lí lẽ, dẫn chứng thuyết phục. Việc yêu cầu thí sinh viết đoạn văn
trong câu nghị luận xã hội vừa giúp kiểm tra được kiến thức và kĩ năng, đồng thời
cũng phù hợp với thời lượng và quỹ điểm của một đề thi tốt nghiệp THPT.
Ta cũng có thể liên hệ vấn đề nghị luận này với vấn đề nghị luận của đề thi đợt 1 diễn
ra vào tháng 7 vừa rồi. “Sự cần thiết của tinh thần hợp tác trong cuộc sống” hay “sự
cần thiết của phải biết sống cống hiến” đều là những lẽ sống tốt đẹp để làm nên giá trị
đích thực của “tập thể”, “cộng đồng”, “xã hội”.
Đối với vấn đề “sự cần thiết của tinh thần hợp tác trong cuộc sống”, thí sinh cũng có
thể liên hệ đến thực tế cuộc sống những ngày gần đây, khi lần lượt những chỉ thị của
Thủ tướng Chính phủ về các biện pháp phòng, chống dịch Covid-19 như việc tập
trung đông người, khoảng cách an toàn tối thiểu, hoạt động của các cơ sở kinh
doanh, vận tải… trong những thời điểm khác nhau được đưa ra thì tinh thần hợp tác
của mỗi người là điều cần thiết, giữ vai trò quan trọng.

Câu 2 (5,0 điểm)

Câu 2 là câu hỏi nghị luận văn học. Ngữ liệu nghị luận là một đoạn thơ trích từ tác
phẩm Tây Tiến của nhà thơ Quang Dũng. Đây là một văn bản học sinh đã được học
trong chương trình Ngữ văn 12 học kì I.
Đoạn thơ đã cho tập trung xây dựng một thiên nhiên miền Tây thơ mộng, trữ tình,
qua đó, khắc hoạ hình tượng người lính Tây Tiến trẻ trung, hào hoa, lãng mạn. Từ
đó, thí sinh cũng phải rút ra nhận xét về vẻ cảm hứng lãng mạn của Quang Dũng
trong đoạn thơ. Đó là cảm hứng vượt lên trên hiện thực khắc nghiệt của cuộc chiến
đấu để cảm nhận và xây dựng được những hình tượng thơ thật thơ mộng, lãng mạn.

Ma trận đề thi

Nhận định chung về toàn bộ đề thi
So với đề thi đợt 1, đề thi đợt 2 có câu số 4 phần Đọc hiểu quay lại với cách hỏi
những năm trước đây. Đề đảm bảo kiến thức cơ bản và không có kiến thức thuộc nội dung giảm tải. Đề vừa sức với học sinh, học sinh trung bình không khó để đạt mức
điểm 5 – 6; học sinh khá cứng đạt 7 – 8,5 điểm. Tuy nhiên để đạt mức điểm 9-10 đòi
hỏi học sinh phải phát huy được tư duy phản biện, các trình bày vấn đề nghị luận sắc
bén, thể hiện quan điểm cá nhân mang tính sáng tạo.

2. Nhận định của TS. Trịnh Thu Tuyết – Giáo viên hệ thống giáo dục HOCMAI

Đề thi chính thức môn Ngữ văn kì thi TNTHPT đợt 2 bám sát cấu trúc của đề thi
tham khảo do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố. Cụ thể như sau:

Phần I. Đọc hiểu (3 điểm) gồm 4 câu hỏi phân loại theo các mức độ nhận thức. Hai
câu đầu (câu 1 và 2) đều là câu hỏi dừng ở mức độ nhận biết về một khía cạnh của
nội dung văn bản, đó cũng là dạng câu hỏi giúp các em có thể dễ dàng đạt mức điểm
tối đa. Tuy nhiên, tỉ lệ 50% câu hỏi nhận biết trong bài Đọc hiểu cũng là việc cần xem
lại cho những kì thi sau, khi thực chất kiểu câu hỏi này chỉ cần “nhận biết” và chép lại
một chi tiết của đoạn trích, đó là yêu cầu có thể thực hiện dễ dàng với ngay cả học
sinh tiểu học. Câu 3 ở mức độ thông hiểu yêu cầu học sinh trình bày cách hiểu của
mình về một nhận định trong đoạn trích về cái chung, cái phổ biến trong mỗi cái
riêng, cái cá thể – đây là câu hỏi cần có sự sâu sắc của tư duy và trải nghiệm. Câu hỏi
số 4 là câu vận dụng cao, yêu cầu thí sinh trình bày quan điểm độc lập của cá nhân
mình về một ý kiến trong đoạn trích. “Đã đến lúc thôi để ý đến những khác biệt bề
ngoài, hãy nhận ra rằng tất cả chúng ta đề chung dòng máu đỏ” là một quan niệm
tiềm tàng các ý kiến đa chiều, bởi “thế giới đại đồng” là một huyền thoại chỉ có trong
cổ tích hoặc một mô hình lí tưởng của tương lai xa xôi, đó là lí do khiến thí sinh có
thể đưa ra nhiều phương án trả lời tùy theo quan niệm, nhận thức, cách nhìn của
mỗi em với thế giới, con người. Đây cũng là câu hỏi có khả năng phân loại học sinh
tương đối tốt khi hướng trả lời, cách lập luận phụ thuộc nhiều vào tư duy và bản lĩnh
độc lập, tự chủ của học sinh.
Nhìn chung, các câu hỏi đọc hiểu vừa sức với học sinh, đảm bảo đúng các mức độ
nhận thức – dù nếu nhìn lâu dài, giáo dục Việt Nam vẫn rất cần sự nâng cấp ngay trong chi tiết nhỏ nhất của những yêu cầu nhận thức khi đặt ra yêu cầu cho các câu
hỏi Đọc hiểu, có thể giảm tải trong dung lượng kiến thức chứ không giảm tải bằng
việc lạm dụng mức độ nhận thức cấp thấp nhất cho học sinh bậc học cuối cùng của
nhà trường phổ thông.

Phần II – Làm văn (7,0 điểm): Giữ nguyên cấu trúc quen thuộc, gồm 2 phần: Viết
đoạn văn nghị luận xã hội (2,0 điểm) và bài nghị luận văn học (5,0 điểm).

Câu 1 (2,0 điểm): Câu lệnh đã cung cấp đầy đủ và chính xác các yêu cầu cụ thể để
thí sinh có thể viết một đoạn văn với dung lượng khoảng 200 chữ về một khía cạnh
của vấn đề rút ra từ đoạn trích của phần đọc hiểu, đó là yêu cầu “Từ nội dung đoạn
trích ở phần Đọc hiểu, hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của
anh/chị về sự cần thiết của tinh thần hợp tác trong cuộc sống”. “Hợp tác” là yếu tố
không thể thiếu trong thời kì hội nhập toàn cầu, đó cũng là vấn đề quen thuộc trong
cuộc sống học tập, làm việc, giao tiếp hàng ngày của các cá nhân trong cộng đồng, vì
thế thí sinh hoàn toàn có thể làm chủ được khía cạnh vấn đề khi nghị luận về “sự cần
thiết của tinh thần hợp tác trong cuộc sống”. Có thể nhận xét đây là câu hỏi không
mới nhưng khá thiết thực với những học trò đang chuẩn bị bước vào ngưỡng cửa
mới mẻ của cuộc sống, nơi các em phải thể hiện năng lực và bản lĩnh cá nhân nhưng
không thể đơn độc trong hành trình tới với thành công.

Câu 2 (5,0 điểm): Câu nghị luận văn học vẫn sử dụng cấu trúc đề quen thuộc, trong
đó câu lệnh thứ nhất là nội dung chính của bài nghị luận yêu cầu thí sinh cảm nhận
về 8 câu thơ trong đoạn 2 bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng; câu lệnh thứ hai mang
tính khái quát và nâng cao khi yêu cầu thí sinh “nhận xét cảm hứng lãng mạn của
Quang Dũng trong đoạn thơ”. Với mô hình câu nghị luận văn học hoàn toàn không
thay đổi so với đề thi đợt một về thể loại, dung lượng ngữ liệu nghị luận, các yêu cầu
nghị luận…, thí sinh thi đợt 2 có thể được rút kinh nghiệm rất nhiều từ đáp án bài thi
đợt 1, có thể coi đó là một thuận lợi nho nhỏ cho các em trong kì thi muộn màng dễ
gây ra những khó khăn về tâm lí. Cũng như hai yêu cầu trong bài thi đợt một, với bài thi đợt hai này, thí sinh có thể phân tích đồng thời những nét đặc sắc của cảm hứng
lãng mạn rất điển hình trong hồn thơ Quang Dũng ngay trong quá trình cảm nhận
các giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, hoặc tách thành hai luận điểm mạch
lạc như yêu cầu của đề. Kiến thức và kĩ năng phân tích, cảm nhận, đánh giá… trong
câu nghị luận văn học không hề khó với học trò. Tuy nhiên, quan sát hai câu lệnh của
câu nghị luận văn học trong đề thi của cả hai đợt, hình dung quá trình triển khai hệ
thống luận điểm nghị luận trong bài làm của thí sinh, chúng ta có thể nghĩ tới những
cách đặt yêu cầu hợp lí hơn cho các đề thi sau này khi hai yêu cầu: cảm nhận đoạn
thơ và nhận xét về “vẻ đẹp nữ tính trong thơ Xuân Quỳnh” hay “cảm hứng lãng mạn
của Quang Dũng trong đoạn thơ” đều là hai bình diện không thể tách riêng khi phân
tích, cảm nhận. Cảm nhận đoạn thơ của Sóng, không thể không nói đến “vẻ đẹp nữ
tính trong thơ Xuân Quỳnh”, cảm nhận đoạn thơ Tây Tiến cũng không thể không xuất
phát từ “cảm hứng lãng mạn”của Quang Dũng trong từng cảm nhận, góc nhìn, từng
câu thơ, từng cách dùng từ, phối thanh, ngắt nhịp… Đó hoặc là những vấn đề của
hình thức và nội dung, hoặc là những cấp độ của nội dung, từ biểu hiện cụ thể tới
khái quát, không thể tách rời trong quá trình cảm thụ, phân tích – chính vì vậy, hai
yêu cầu trong câu lệnh của đề bài sẽ có thể khiến thí sinh thực hiện máy móc trong
triển khai hệ thống ý nghị luận, ít nhiều đưa tới sự trùng lặp. Nên chăng, nếu muốn
thí sinh đặc biệt quan tâm một khía cạnh nào đó của văn bản, hãy lồng hai yêu cầu
vào một câu lệnh cho phù hợp với qui luật cảm thụ văn chương, ví dụ: “Trình bày
cảm nhận của anh/ chị về vẻ đẹp nữ tính của thơ Xuân Quỳnh trong đoạn thơ sau…”/
“Trình bày cảm nhận của anh/ chị về cảm hứng lãng mạn của Quang Dũng trong đoạn
thơ sau…”!
Nhìn chung, đề thi Ngữ văn trong kì thi TNTHPT 2021 đợt 2 đảm bảo đúng các yêu
cầu về nội dung, hình thức của một đề thi tốt nghiệp. Cũng như đợt một, đề thi đợt
hai vừa sức, quen thuộc, hơn thế nữa, do mô hình cơ bản không thay đổi so với đợt
một nên các kiểu dạng câu hỏi không bất ngờ với thí sinh. Khả năng phân loại của đề vẫn là sự phân loại của các mức độ đọc hiểu và cảm thụ văn bản, sự phân loại được
ghi nhận bởi cách đánh giá tinh tế, chính xác của giám khảo.

3. Nhận định của ThS. Nguyễn Phước Bảo Khôi – Giáo viên hệ thống giáo dục HOCMAI

Nhận xét chung: Tương tự với đề thi đợt 1, đề thi đợt này khá hay, độ phân hoá khá
tốt. Dự kiến phổ điểm trung bình từ 6.5 – 7.5.

Nhận xét cụ thể về từng phần như sau:
Phần Đọc hiểu: Kết quả lựa chọn ngữ liệu của cả hai đợt thi đều rất tốt. Chủ đề “trái
đất là mái nhà chung của nhân loại” không quá mới mẻ, song câu hỏi đọc hiểu đã yêu
cầu học sinh tập trung vào những nội dung có ý nghĩa của ngữ liệu: mục đích của
việc chăm sóc và giữ gìn hành tinh này, những việc đơn giản, gần gũi để xây dựng
mái nhà chung Trái Đất, không có sự phân biệt về màu da, sắc tộc, tôn giáo, quốc tịch
khi nhân loại chung dòng máu đỏ. Chính những nội dung này đã gửi “thông điệp
xanh” đến những “công dân toàn cầu” trong tương lai. Bên cạnh đó, thông điệp về sự
hoà hợp (hoà hợp với mọi người khi bỏ qua mọi khác biệt, hoà hợp với muôn loài để
xoá bỏ ngăn cách và sống bình yên) đã khiến ngữ liệu có “dư âm” suy ngẫm khá sâu
sắc.
Câu Nghị luận xã hội: Tiếp nối với “sự cần thiết của lối sống cống hiến” được nêu ra
ở đợt 1, vấn đề “sự cần thiết của tinh than hợp tác trong cuộc sống” trong đề đợt 2
cũng khá quen thuộc với học sinh, vừa mang tính thời sự vừa có ý nghĩa giáo dục
cao. Đây đều là những phẩm chất mà một người dân trong một quốc gia, một công
dân toàn cầu cần phải có. Gắn với thực tế cuộc sống, một lần nữa đề thi nhấn mạnh
cho học sinh điều cần thiết cần chú ý hiện nay và cần hoàn thiện trong tương lai,
nhất là khi mọi sự khác biệt đã được bỏ qua và sự hoà hợp được thúc đẩy.

Câu Nghị luận văn học: Đây chính là phần gây bất ngờ nhất của đề thi. Năm ngoái cả
2 đợt thi và đề dự bị đều ra văn bản thơ, năm nay đề thi đợt 1 cũng cho bài thơ
“Sóng” của Xuân Quỳnh. Tuy vậy, “Tây Tiến” của Quang Dũng là một bài thơ hay, đã
lâu chưa xuất hiện trong đề thi tốt nghiệp THPT. Đoạn trích cần phân tích thể hiện rõ
sự phân hoá của đề thi khi thí sinh vốn chú ý đến đoạn 1 và đoạn 3 của bài thơ hơn.
Vấn đề “cảm hứng lãng mạn thể hiện trong đoạn thơ” cũng quen thuộc, không gây
tranh cãi như nội dung được nhận xét ngắn trong đề đợt 1.

Bình luận Facebook
Nhận định đề thi tốt nghiệp THPT năm 2021 đợt 2 – môn Ngữ Văn (tham khảo)
Đánh giá bài viết

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here