Phân tích tác phẩm “Chữ người tử tù” (Nguyễn Tuân) – Môn Ngữ văn – Lớp 11

0
62

Ở bài viết này, chúng ta sẽ cùng Thầy Đặng Ngọc Khương (giáo viên môn Văn tại Hệ thống Giáo dục HOCMAI) đi phân tích tác phẩm “Chữ người tử tù” của nhà văn Nguyễn Tuân.

I. Giới thiệu chung

1. Tác giả

Nguyễn Tuân (1910-1987), quê ở làng Mọc, nay thuộc phường Nhân Chính, Thanh Xuân, Hà Nội.

Ông là nhà văn suốt đời “thiết tha truy tìm cái thật, cái đẹp”. Ông để lại nhiều tác phẩm đặc sắc in đậm dấu ấn phong cách nghệ thuật độc đáo, uyên bác, tài hoa như Vang bóng một thời (1940), Sông Đà (1960), Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi (1972).

2. Tác phẩm

a. Hoàn cảnh sáng tác: Chữ người tử tù vốn có nhan đề là “Dòng chữ cuối cùng” được đưa về tập truyện ngắn “Vang bóng một thời” (1940).

b. Tình tiết trung tâm của tác phẩm:

Thú chơi chữ, xin chữ và cho chữ như một sở thích cao quý của người xưa.

II. Tìm hiểu văn bản.

A. Tình huống truyện.

1. Nội dung tình huống truyện.

Đó là cuộc gặp gỡ đầy éo le, trớ trêu giữa người tù Huấn Cao với viên quản ngục ở chốn lao tù:

  • Xét về phương diện xã hội, họ ở thế đối lập nhau.
  • Xét về phương diện nghệ thuật, họ là những người tri kỉ, có tâm hồn đồng điệu.

2. Diễn biến tình huống.

  • Thái độ lúc đầu của Huấn Cao: Tỏ ra coi thường. khinh bạc ngay cả khi nhận được sự chăm sóc lặng lẽ, chu tất của viên quản ngục.
  • Sự thay đổi thái độ của Huấn Cao: Khi hiểu ra tấm lòng chân thành và sở thích cao quý của viên quản ngục, Huấn Cao hết mực trân trọng và đồng ý “cho chữ”.
  • Cảnh cho chữ trong nhà ngục:
  • Diễn ra như “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có”: Không gian và thời gian đặc biệt đó là nơi ngục từ, lúc đêm khuya; Vị thế các nhân vật bị đảo ngược: Tử tù thành thần tượng, ân nhân của cai ngục, cai ngục thành người ái mộ, chịu ơn tử tù.

3. Ý nghĩa, hiệu quả nghệ thuật của tình huống truyện:

  • Tình huống truyện làm bộc lộ, thay đổi quan hệ, thái độ, hành vi khác thường của các nhân vật, làm tỏa sáng vẻ đẹp của cái Tài, cái Dũng, cái Thiên lương.
  • Góp phần khắc họa tính cách nhân vật, tăng kịch tính và sức hấp dẫn của tác phẩm; góp phần thể hiện rõ những nét đặc sắc trong phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân.

B. Nhân vật Huấn Cao.

1. Vẻ đẹp tài hoa nghệ sĩ hơn đời:

Tài viết chữ “rất nhanh, rất đẹp” của Huấn Cao: Nổi tiếng khắp vùng tỉnh Sơn; là niềm ao ước thiết tha của quản ngục.

=> Huấn Cao là hiện thân tiêu biểu cho niềm say mê vẻ đẹp tài hoa, nghệ sĩ hơn đời của con người, cho cái tôi “ngông” và khinh bạc vốn rất tiêu biểu trong sáng tác của Nguyễn Tuân trước Cách mạng.

2. Vẻ đẹp khí phách cứng cỏi, bất khuất, hiên ngang:

  • Dám chống lại triều đình thối nát mà ông căm ghét, khinh bỉ.
  • Dù chí lớn không thành nhưng tư thế lúc nào cũng hiên ngang, bất khuất.
  • Là tử tù đợi ngày ra pháp trường nhưng vẫn ung dung, tự tại.

3. Vẻ đẹp của “thiên lương” trong sáng, cao cả:

Với quản ngục và thơ lại: “thiên lương” là tấm lòng chân thành yêu quý cái tài, cái đẹp.

Với Huấn Cao: “thiên lương” là ý thức trong việc sử dụng cái tài của mình.

“Thiên lương” của Huấn Cao được bộc lộ qua:

  • Ý thức về việc cho chữ.
  • Qua lời khuyên quản ngục: “giữ thiên lương cho lành vững rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ”.

4. Sự thống nhất của cái tài, cái tâm và khí phách anh hùng:

Cuộc đổi ngôi kì diệu: Kẻ tử tù trở thành người làm chủ tình huống, làm chủ hoàn cảnh; quan coi ngục thì “run run” “khúm núm”.

III. Tổng kết.

1. Nghệ thuật:

  • Nhân vật được đặt vào một tình huống truyện độc đáo.
  • Triệt để sử dụng nguyên tắc độc lập, tương phản của bút pháp lãng mạn.
  • Bút pháp lí tưởng hóa và sự hư cấu, sáng tạo độc đáo của nhà văn.
  • Ngôn ngữ giàu chất tạo hình, nhiều từ Hán – Việt, không khí cổ kính, giọng điệu trang trọng.

2. Nội dung.

  • Tác phẩm là nơi nhà văn gửi gắm niềm nuối tiếc quá khứ, thái độ bất mãn với xã hội thực dân phong kiến đương thời.
  • Kết tinh lòng yêu nước thiết tha, thầm kín của Nguyễn Tuân.

Hy vọng với bài viết này sẽ giúp ích cho các em trong quá trình học môn Ngữ văn lớp 11.

Bình luận Facebook
Phân tích tác phẩm “Chữ người tử tù” (Nguyễn Tuân) – Môn Ngữ văn – Lớp 11
Đánh giá bài viết

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here