Soạn bài “Ôn tập văn học trung đại Việt Nam” – Môn Ngữ văn – Lớp 11

0
67

Ở bài viết này, chúng ta sẽ cùng Thầy Phạm Hữu Cường (giáo viên môn Văn tại Hệ thống Giáo dục HOCMAI) đi soạn bài “Ôn tập văn học trung đại Việt Nam”.

I. Nội dung.

1. Những biểu hiện mới của nội dung yêu nước trong văn học từ thế kỉ XVIII đến hết thế kỉ XIX:

a. Cảm hứng yêu nước là một nội dung xuyên suốt văn học Việt Nam. Ở mỗi thời kì lịch sử, nội dung này lại được thể hiện với những điểm mới riêng.

b. Những biểu hiện của nội dung yêu nước trong văn học trung đại:

  • Ý thức độc lập tự chủ, lòng tự hào dân tộc.
  • Lòng căn thù giặc, tinh thần quả cảm quyết thắng kẻ thù.
  • Biết ơn những người đã hi sinh vì đất nước, tình yêu thiên nhiên đất nước.

c. Những biểu hiện của nội dung yêu nước trong văn học từ thế kỉ XVIII đến hết thế kỉ XIX:

  • Lòng căm thù bọn Thực dân Pháp xâm lược và bè lũ tay sai bán nước.
  • Ca ngợi, biết ơn những người đã hi sinh vì đất nước.
  • Đề cao vai trò của người tri thức đối với sự phát triển của đất nước.
  • Tư tưởng canh tân đất nước: đề cao vai trò của luật pháp đối với nhà nước pháp quyền.
  • Ca ngợi thiên nhiên, đất nước.

d. Những điểm mới của nội dung yêu nước:

  • Đề cao vai trò của hiền tài đối với đất nước.
  • Tư tưởng canh tân đất nước, đề cao luật pháp, nhà nước pháp quyền.
  • Chủ nghĩa yêu nước mang âm hưởng bi tráng: phản ánh một thời khổ nhục nhưng vĩ đại.

e. Những biểu hiện của nội dung yêu nước qua các tác phẩm và đoạn trích:

  • Chạy giặc: Lòng căm thù giặc, nỗi xót xa trước cảnh đất nước bị tàn phá.
  • Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc: Ca ngợi những người nghĩa sĩ hi sinh vì Tổ Quốc.
  • Xin lập khoa luật: Tư tưởng tiến bộ, một tấm lòng thiết tha muốn canh tân đất nước, muốn đất nước phải có luật pháp, mọi người phải sống theo luật pháp.
  • Bài ca phong cảnh Hương Sơn: Ngợi ca vẻ đẹp thiên nhiên đất nước.
  • Câu cá mùa thu: Ngợi ca vẻ đẹp thiên nhiên đất nước, tình yêu quê hương.
  • Vịnh khoa thi hương: Lòng căm thù giặc và nỗi đau trước cảnh nước mất nhà tan.

2. Những biểu hiện mới của nội dung nhân đạo trong văn học từ thế kỉ XVIII đến hết thế kỉ XIX:

a. Nhân đạo.

  • Lòng thương người, lên án các thế lực tàn bạo chà đạp quyền sống con người.
  • Đề cao phẩm chất, khát vọng, tài năng, quyền sống…những quan hệ đạo đức tốt đẹp giữa người với người.

b. Văn học từ thế kỉ XVIII đến hết thế kỉ XIX xuất hiện trào lưu nhân đạo chủ nghĩa vì:

– Ở giai đoạn này những tác phẩm mang nội dung xuất hiện nhiều, liên tiếp với những tác phẩm có giá trị lớn: Truyện Kiều, Chinh phụ ngâm, Cung oán ngâm khúc, thơ Hồ Xuân Hương,…

– Các tác phẩm đều tập trung vào:

  • Vấn đề con người, nhận thức con người.
  • Đề cao con người, đấu tranh chống lại những thế lực đen tối và phản động để bảo vệ con người.
  • Thương cảm trước những bi kịch và đồng cảm với khát vọng của con người.

c. Những biểu hiện phong phú của nội dung nhân đạo trong  văn học từ thế kỉ XVIII đến hết thế kỉ XIX:

  • Thương cảm trước những bi kịch và đồng cảm với khát vọng của con người.
  • Khẳng định, đề cao tài năng, nhân phẩm con người.
  • Lên án, tố cáo những thế lực tàn bạo chà đạp quyền sống con người.
  • Đề cao truyền thống, đạo lý nhân nghĩa của dân tộc.

d. Những biểu hiện mới của cảm hứng nhân đạo:

  • Hướng vào quyền sống của con người, nhất là con người trần thế.
  • Ý thức về cá nhân đậm nét qua những biểu hiện về quyền sống cá nhân, hạnh phúc cá nhân, tài năng cá nhân…

e. Vấn đề cơ bản nhất của nội dung nhân đạo trong văn học giai đoạn này: Khẳng định quyền sống con người, khẳng định con người cá nhân.

g. Chứng minh qua các tác phẩm:

  • Truyện Kiều: Đề cao tình yêu, khát vọng tự do và công lí, ngợi ca phẩm chất của con người…
  • Chinh phụ ngâm: Nỗi cô đơn và nỗi lo vì hạnh phúc tuổi trẻ phai tàn do chiến tranh gây ra và lên án chiến tranh.
  • Thơ Hồ Xuân Hương: Đó là con người cá nhân khao khát sống, khao khát tình yêu hạnh phúc được thể hiện bằng một cách nói mạnh mẽ, táo bạo.
  • Bài ca ngất ngưởng: Con người cá nhân tài năng có lối sống phóng khoáng…
  • Thơ Tú Xương: Con người cá nhân tự khẳng định mình bằng nụ cười trào phúng.
  • Khóc Dương Khuê: Nỗi đau mất bạn và tâm sự của nhà thơ trước thời cuộc.

3. Giá trị phản ánh và phê phán hiện thực của đoạn trích “Vào phủ chúa Trịnh”:

Giá trị phản ánh: Bức tranh chân thực về cuộc sống nơi phủ chúa được khắc họa ở hai phương diện:

  • Cuộc sống thâm nghiêm, già sang, xa hoa.
  • Cuộc sống thiếu sinh khí.

Giá trị phê phán:

  • Phủ chúa: nơi thâm nghiêm, đầy uy quyền với những tiếng quát tháo, người truyền lệnh, những tiếng dạ ran, những con người vai vế và những con người khúm núm, sợ sệt.
  • Phủ chúa là thế giới riêng. Người ra vào qua nhiều cửa có lính canh. Mọi việc đều có quan truyền lệnh, chỉ dẫn. Thầy thuốc vào phải chờ lệnh, phải khúm núm, lạy tạ.
  • Phủ chúa là nơi cực kỳ giàu sang, xa hoa. Giàu sang từ nơi ở đến tiện nghi sinh hoạt, đồ ăn, thức uống.
  • Cuộc sống nơi phủ chúa âm u, thiếu sinh khí.
  • Sự thâm nghiêm càng làm tăng ám khí, bao trùm lấy không gian, ngấm vào thể tạng con người…

4. Giá trị nội dung và nghệ thuật thơ văn Nguyễn Đình Chiểu.

Giá trị nội dung:

  • Đề cao đạo lý nhân nghĩa.
  • Tinh thần yêu nước chống xâm lăng.

Giá trị nghệ thuật:

  • Tính chất đạo đức –  trữ tình.
  • Màu sắc Nam Bộ qua ngôn ngữ, tính cách nhân vật.

II. Phương pháp.

Một số đặc điểm riêng về hình thức của văn học trung đại:

1. Tư duy nghệ thuật: theo kiểu mẫu nghệ thuật đã có sẵn, đã trở thành công thức: tùng, trúc, cúc, mai…

2. Quan niệm thẩm mĩ:

Hướng về cái đẹp trong quá khứ, thiên về cái cao cả, tao nhã, ưa sử dụng nhiều điển tích, điển cố, thi liệu Hán học.

3. Bút pháp nghệ thuật: thiên về ước lệ tượng trưng.

4. Thể loại: Thường sủ dụng các thể loại có kết cấu định hình và tính ổn định cao như biểu, chiếu, tấu, sớ, cáo hịch,… thơ tứ tuyệt, ngũ ngôn, thất ngôn…

Hy vọng với bài viết này sẽ giúp ích cho các em trong quá trình học môn Ngữ văn lớp 12.

Bình luận Facebook
Soạn bài “Ôn tập văn học trung đại Việt Nam” – Môn Ngữ văn – Lớp 11
Đánh giá bài viết

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here