Phân tích bài thơ “Câu cá mùa thu” (Nguyễn Khuyến) – Môn Ngữ văn – Lớp 11

0
326

Mùa thu là đề tài muôn thuở của thơ ca và là niềm say mê của nhiều thi sĩ. Tác phẩm “Câu cá mùa thu” của Nguyễn Khuyến mở ra vô vàn những điều mới mẻ không chỉ về cảnh sắc thiên nhiên và còn bật lên tâm trạng, nỗi niềm của tác giả. Ở bài viết này, chúng ta sẽ cùng Thầy Phạm Hữu Cường (giáo viên môn Ngữ văn tại Hệ thống Giáo dục HOCMAI) đi phân tích bài thơ Bài thơ “Câu cá mùa thu”.

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

a. Con người, cuộc đời

  • Nguyễn Khuyến tên thật là Nguyễn Thắng (1835 – 1909), quê ở Bình Lục – Hà Nam.
  • Ông xuất thân trong gia đình nhà Nho nghèo.
  • Ông học rộng tài cao, ông làm quan 10 năm rồi về quê dạy học, sống cuộc đời thanh bạch.
  • Ông là người yêu nước, thương dân, gắn bó với làng quê.

b. Sáng tác

Nguyễn Khuyến sáng tác bao gồm cả chữ Nôm và chữ Hán; khoảng 800 bài gồm thơ, văn, câu đối.

Tác phẩm của ông thể hiện tình yêu quê hương, đất nước, gia đình, bạn bè; đả kích thực dân Pháp xâm lược và giai cấp thống trị.

2. Tác phẩm.

a. Hoàn cảnh sáng tác.

Bài thơ được sáng tác khi cáo quan về ở ẩn tại quê nhà.

Nằm trong chùm thơ “Thu điếu/Thu vịnh/Thu ẩm”.

b. Thể loại.

Thất ngôn bát cú Đường luật.

II. Đọc hiểu văn bản

1. Câu đề.

“Ao thu” – “lạnh lẽo”: Không gian nhỏ hẹp, bình dị, thân thuộc của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

“thuyền – tẻo teo”: Gợi sự nhỏ nhoi, mỏng manh có phần tội nghiệp.

-> Cảnh thu có phần tĩnh lặng, lạnh lẽo, cô đơn -> sự cô đơn nhỏ bé của con thuyền và người ngồi câu.

2. Câu thực

“sóng biếc” “lá vàng”: Sắc thu bình dị mà tươi tắn.

“hơi gợn tý” “khẽ đưa vèo”: Sự vận động nhỏ bé, mơ hồ.

-> Nghệ thuật đối lập, lấy động tả tĩnh, các từ giảm bớt mức độ, vận động theo quán tính.

3. Câu luận.

“Tầng mây” “ngõ trúc”: Cảnh thu êm đềm, thi vị, mộc mạc.

“lơ lửng” “xanh ngắt”: Bầu trời thu thanh bình, trong trẻo.

“quanh co”: Mềm mại nhưng sâu vắng, giới hạn tầm nhìn

-> Cảnh vật đều được cảm nhân trước con mắt của người ngồi câu, không gian phát triển về chiều cao, giới hạn bởi chiều rộng.

4. Câu kết.

“Tựa gối buông cần”: Dáng ngồi của con người thu nhỏ lại, lơ đễnh.

“lâu chẳng được”: Sự chờ đợi kéo dài ra trong thời gian.

“đớp động”: Âm thanh duy nhất rất nhỏ bé, mơ hồ càng tô đậm cái tĩnh lặng của thiên nhiên.

-> Thể hiện khát vọng chờ thời, chờ người xứng đáng để ra phò tá của người thi sĩ thanh cao.

III. Tổng kết

1. Tư tưởng.

  • Nỗi cô quạnh và những uẩn khúc trong tâm hồn nhà thơ.
  • Tình yêu thiên nhiên đất nước và tâm sự thời thế sâu kín.

2. Nghệ thuật.

  • Cảnh thu không ước lệ mà hiện thực, đậm chất dân tộc.
  • Điển hình cho mùa thu nơi làng cảnh Việt Nam.

Hy vọng bài viết này sẽ giúp ích cho các em trong quá trình học môn Ngữ văn lớp 11.

Bình luận Facebook
Phân tích bài thơ “Câu cá mùa thu” (Nguyễn Khuyến) – Môn Ngữ văn – Lớp 11
Đánh giá bài viết

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here